Laat leven boven de 70 vanzelfsprekend blijven

 

Jaap Schuurmans en Bert Ummelen 

1-11-14 - 15:12 Voorlichtingsbijeenkomst over wilsverklaringen in Hoofddorp. © Charlotte Bogaert, HH.

JAAP SCHUURMANS & BERT UMMELEN   Morgen is het Allerzielen. Een goed moment om na te denken over kwetsbaarheid en vergankelijkheid, zeggen Jaap Schuurmans en Bert Ummelen.

We zijn in Nederland hard op weg naar vijfduizend euthanasieën per jaar

Steeds meer mensen zullen in de toekomst zelf bepalen hoe oud ze willen worden en hoe ze oud willen worden. Medische ontwikkelingen maken nauwkeuriger voorspellingen mogelijk over gezondheidsrisico's en over levenskwaliteit. De wens om op een 'waardige' manier afscheid van het leven te nemen klinkt als eis in het publieke debat.

De rechtvaardigingsgrond voor het verlenen van euthanasie of hulp bij zelfdoding verschuift. Het principe van barmhartigheid, cruciaal bij het tot stand komen van de Euthanasiewet, heeft in de praktijk zijn betekenis verloren en is verdrongen door een ander principe: dat van zelfbeschikking. De zorgvuldigheidseisen van de wetgever wijken voor noties als 'wilsbekwaamheid' en 'voltooid leven'.

Het doet er niet meer toe of er nog een redelijk alternatief is. Uitzichtloos en ondraaglijk lijden is wat de betrokkene zelf als zodanig benoemt. Als de behandelend arts levensbeëindiging niet voor zichzelf kan verantwoorden staat de Levenseindekliniek klaar om bij te springen. Een mooi voorbeeld van hoe moraal zich kan ontwikkelen. Eerst worden van bovenaf, door de wetgever, voorwaarden gesteld. Maar geleidelijk wordt de morele legitimatie van onderop, door de patiënt, zijn naasten en 'de samenleving', gedefinieerd.

Privédomein
Elke Nederlander kent wel iemand in zijn omgeving met een niet te genezen chronische aandoening. De ervaringen beperken zich veelal tot het privédomein. Er zijn maar weinig gedeelde verhalen over kwetsbaar leven en dat krijgt daarmee geen kans deel uit te gaan maken van ons mentale register. De toon wordt gezet door optimistisch medisch-wetenschappelijk nieuws. Liever het Zwitserlevengevoel dan stilstaan bij onmacht en onvolmaaktheid.

We zijn in Nederland hard op weg naar vijfduizend euthanasieën per jaar. Dat betekent dat veel mensen in deze dagen terugdenken aan een dierbaar leven dat door euthanasie is geëindigd. Dat is ontroerend maar tegelijk schokkend. Schokkend omdat het illustreert hoezeer euthanasie het synoniem van goed sterven is geworden. Euthanasie kan een gerechtvaardigde keuze zijn. Maar de redenen om die keuze te maken ontwikkelen zich gaandeweg binnen een gemeenschap en zijn uitdrukking van wat daarin als waardevol wordt beleefd en voorgehouden.




 

Ruim de helft van de totale sterfte in Nederland is niet-acuut


In het levenseindedebat lijkt autonomie een statisch begrip. In werkelijkheid gaat het om een dynamisch proces van zelfverwerkelijking, waarin de rol van anderen, van de samenleving, van grote invloed is. Als die invloed zich beperkt tot de boodschap van glorieuze onafhankelijkheid en controle, worden we uitzichtloos en ondraaglijk geleid.

Ruim de helft van de totale sterfte in Nederland is niet-acuut. Heel veel mensen, vaak wat ouder, leven dus met ongemakken en beperkingen. Zij ervaren hun leven vaak nog wel als zinvol. Maar door de voortdurende reclame voor het zelfgekozen levenseinde komt over die spontane levensbeaming een grauwsluier te hangen: weet u wel zeker dat u door wil gaan? 

Zelfbeschikking
Wie ervoor pleit dat alle 70-plussers een 'pil van Drion' moeten krijgen, verandert iets fundamenteels aan het leven van mensen boven de zeventig: van iets vanzelfsprekends wordt het een keuze. Euthanasie is geen 'gewone' exit-optie, helemaal niet identiek aan een 'waardige' dood en evenmin een fiere uiting van zelfbeschikking. 

Zelfbeschikking moet in de eerste plaats mogelijk worden gemaakt. Het vergt van artsen een strategie van empowerment. Tijdig het gesprek aangaan met kwetsbare patiënten, hen goed informeren over te verwachten problemen maar ook over de mogelijkheden van moderne palliatieve zorg. En misschien het allerbelangrijkst: hen helpen zich te verhouden tot achteruitgang en eindigheid.

In een cultuur waarin het leven als een maakbaar project geldt en het medische ethos in het teken daarvan staat, kan een moment van reflectie op kwetsbaarheid en vergankelijkheid slecht worden gemist. Allerzielen is zo'n moment.

Jaap Schuurmans: huisarts en palliatief consulent
Bert Ummelen: publicist

 


 

De Persgroep Digital. Alle rechten voorbehouden.